Door MARTHE SAELENS en MARIE VAN OOST

Zonder toestemming nam Alpaka 9000, een groep jonge kunstenaars, het Gentse museum S.M.A.K. over om er hun guerrilla-expo te laten zien. Met de S.M.A.K.H.A.C.K. vragen ze meer aandacht voor de stem en het werk van onbekende makers. “Onder de zichtbare laag van kunstenaars in Gent zitten nog veel fantastische artiesten.”

Alpaka 9000 staat voor ‘Allegaar aan Ludieke Publieke Artistieke Kritische Acties’ en is een netwerk van mensen die collectief projecten op poten zetten in de publieke ruimte. Ook kritisch burgerschap staat centraal. Reinout Dewulf (28), die Vrije Kunsten studeerde aan het KASK en nu artistiek projectmedewerker bij Alpaka 9000 is, wil via kunst en creativiteit Gentse jongeren bewuster maken van het grotere geheel waarvan ze deel uitmaken. “Met dat project wil ik een breder publiek bereiken dan alleen de echte kunstfanaten”, zegt Dewulf. “Kunst is vaak iets dat jongeren afschrikt. Met Alpaka 9000 tonen we via ludieke acties en met een speels karakter dat het ook anders kan.”

Reinout Dewulf, de coördinator van het project en persverantwoordelijke van dienst. © Naomi Ryckewaert

Met die visie namen de leden van de jongerenorganisatie eerder al de Langemunt in Gent over met een kunstexpo. Daarvoor deden ze ook al aan subvertising, door deel te nemen aan een internationale campagne om billboards van Clear Channel te ‘hacken’ door hun eigen posters erover te hangen. “Onze projecten zoeken altijd de randen op van de toelaatbaarheid. We flirten dus vaak met het uiterste. We duiden absurde grenzen aan, maar tegelijk zijn we ook een project van de Vlaamse Overheid. Dat vormt soms een tweestrijd.”

Het S.M.A.K. gehackt

Op zondagochtend 11 maart was het S.M.A.K. aan de beurt, het Stedelijk Museum voor Actuele Kunst in Gent. Toen installeerde Alpaka 9000 zonder medeweten van het museum een guerrilla-expo: een vijftigtal kunstenaars claimden de kluisjes van de bezoekers en gebruikten die lockers als voetstuk voor hun kunstwerken. Het project kreeg de naam S.M.A.K.H.A.C.K.. “De hele dag eisten we onze plek op in de lockers. Op het einde van de dag hebben we onze kunstwerken in kartonnen dozen gestopt. Die lieten we achter als een soort kartonnen Trojaans paard”, aldus Dewulf.

Het kunstenaars trekken ten strijde met hun “kartonnen paard van Troje”. © Naomi Ryckewaert
Kunst in de opbergkluisjes van het S.M.A.K.. © Tim Theo Deceuninck

Via de S.M.A.K.H.A.C.K. vraagt Alpaka 9000 meer aandacht voor jonge kunstenaars in Gent en omstreken. “Het was een uitnodiging tot dialoog met het museum. We willen samen nadenken over manieren om jonge, onbekende kunstenaars in de toekomst zichtbaarder te maken.” De kunstenaars omschrijven de hack als een vreedzaam protest. Het mag dan wel een guerilla-expo zijn, hun bedoelingen zijn allesbehalve vijandig. “Soms is het goed om te roepen en schreeuwen, maar als je in gesprek wilt gaan, is zo’n guerrilla-expo een betere manier”, meent Dewulf. “We willen dat er naar ons en onze voorstellen geluisterd wordt.” Dat de directie van het museum de actie door die aanpak minder serieus zou nemen, gelooft hij niet. “We houden het vriendschappelijk en dat vind ik net zo goed aan ons project. We maken er geen zwart-witbeeld van.” Het collectief wil geen bruggen opblazen. “S.M.A.K.H.A.C.K. is een vriendelijk verzet in de hoop een debat te starten”, benadrukt Dewulf.

“S.M.A.K.H.A.C.K. is een vriendelijk verzet in de vorm van een vredig protest”

Meer aandacht voor jong en onbekend talent

Op de vraag wat ze met het overleg hopen te bereiken, heeft Dewulf geen pasklaar antwoord. Visibiliteit lijkt het belangrijkste doel. Ik wil de talrijke bezoekers van het S.M.A.K. confronteren met het topje van de ijsberg. Onder de zichtbare laag van kunstenaars in Gent zitten nog veel fantastische artiesten. Dat ze minder bekend zijn, betekent daarom niet dat hun werk minder goed is. Zij hebben gewoon nog niet de kans gehad om hun werk aan een groot publiek te tonen.” Samen met de kunstenaars wil hij zich zo open mogelijk opstellen tegenover het museum. “Ik zou graag brainstormen over een manier om samenwerkingen tussen het museum en jonge of onbekende makers waar te maken in de toekomst.”

S.M.A.K.H.A.C.K.: een vreedzaam protest. © Tim Theo Deceuninck

De kunstenaars hadden elk hun eigen motivatie om deel te nemen aan de hack. Sommigen ambieerden een eigen plek in het museum, anderen vonden het spannend en uitdagend om deel uit te maken van zo’n stiekeme actie. Nog anderen vinden dat het S.M.A.K. meer moet investeren in lokale kunstenaars. In Brieven van kunstenaars bundelde Dewulf brieven die gericht zijn aan de artistiek directeur van het S.M.AK., Philippe Van Cauteren. Ook daarin wordt duidelijk dat de beweegredenen voor de S.M.A.K.H.A.C.K.’ers even uiteenlopend zijn als hun artistieke stijlen.

Zo zijn er een paar korte brieven die bestaan uit niet meer dan enkele verzen of sterk lijken op kindergedichten. De meeste hebben een grappige en onnozele bijklank, maar dat is geen teken van amateurisme. Ook dat komt voort uit de vredige symboliek van de actie: de brieven zijn bedoeld als toenadering, niet als oorlogsverklaring. Volgens Dewulf is dat, naast de spitsvondige vormgeving, wat het boekje sterk maakt. “Als de kunstenaars Van Cauteren allemaal op hoogdravende toon zouden aanspreken, spreken we onszelf tegen. Het S.M.A.K. moet oog hebben voor elk niveau.”

Kunstenaar wordt redenaar

Toch bevat het boekje ook stevige pleidooien die de belangen van jonge, onbekende kunstenaars verdedigen. De algemene symbiotische verhouding tussen de samenleving en het museum komt meermaals terug, en beeldhouwster Lieze De Middeleir gebruikt zelfs Van Cauterens eigen definitie van een museum in haar betoog. “Het museum als plek is een dun membraan dat de noodzakelijke verbinding mogelijk maakt tussen kunstenaar en publiek”, zei Van Cauteren ooit. “Dat membraan moet dun genoeg zijn en toegankelijk voor iedereen, voor alle doelgroepen”, antwoordt De Middeleir hem nu.

“De stem van jongeren staat boven die van ouderen”

Daarnaast wijzen veel schrijvers Van Cauteren op de ‘A’ in de naam van zijn museum. Die staat immers voor het actuele aspect van kunst, en is daarmee een van de hoofdwaarden in het S.M.A.K.-manifest. De kunstenaars zijn van mening dat een samenleving voortdurend moet veranderen, wil ze blijven functioneren. “De stem van jongeren staat boven die van ouderen”, klinkt het.

De rollen omgedraaid

Net zoals de actie, is ook het boekje bedoeld als antwoord aan de directie van het museum, en dat mag je letterlijk nemen. Hier is namelijk nog een vorm van hacking te zien: het collectief gebruikte het originele boek dat Van Cauteren nota bene zelf enkele maanden geleden publiceerde. Brieven aan kunstenaars werd Brieven van kunstenaars, ‘door Philippe Van Cauteren’ werd ‘aan Philippe Van Cauteren’. Een slimme vondst waarmee alle kunstenaars hun persoonlijke verwachtingen en teleurstellingen konden delen met de artistiek directeur.

Alpaka 9000 bundelde 43 brieven die gericht zijn aan artistiek directeur Philippe Van Cauteren.

Die kon er overigens best om lachen, en toonde daarmee zijn welwillendheid om deel te nemen aan de dialoog. Hij zou de hack dan ook als complimenten moeten beschouwen, vinden de jongeren van Alpaka 9000, aangezien de kunstenaars voor het S.M.A.K. kozen omdat het een goede springplank is. “Het S.M.A.K. is een autoriteit in de kunst- en museumwereld. Op vlak van beeldende kunst is het een van de weinige organisaties in Gent met zo’n internationale uitstraling”, verduidelijkt Dewulf. Het museum leent zich volgens Dewulf ook prima voor acties als deze. “Het is de plek bij uitstek voor curatoriële risico’s. Het rebelse karakter dat het museum vroeger meer had, moet weer bovendrijven met spraakmakende, vernieuwende exposities.”

Artistiek directeur Philippe Van Cauteren bekijkt het werk van de jonge kunstenaars. © Tim Theo Deceuninck

“Het rebelse karakter dat het museum vroeger had, moet weer bovendrijven met spraakmakende, vernieuwende exposities”

“Als kunstenaars, filosofen en menswetenschappers zich verenigen en hun stem laten horen, kunnen ze een verandering teweegbrengen. Hier is één ding voor nodig: een plek voor jonge kunstenaars – onafhankelijk van een kunstschool of -academie – waar zij hun reactie op de huidige samenleving kunnen tentoonstellen aan het volk”, schrijft fotografe Lore Deuninck in haar brief, waarmee ze waarschijnlijk doelt op Coming People, een tentoonstelling die het S.M.A.K. sinds 2001 jaarlijks organiseert. Het zou een platform bieden aan jong talent, maar onder één voorwaarde: wie wil meedingen naar de prijs, moet een masterdiploma aan een kunstacademie behaald hebben. Behoorlijk absurd, merken de briefschrijvers bijdehand op. Het idee dat ‘onbekend’ in de kunstwereld steeds vaker een synoniem is voor ‘onbeduidend’, is een tendens die jonge kunstenaars zien groeien, maar waarmee ze resoluut komaf willen maken. Met acties zoals S.M.A.K.H.A.C.K., bijvoorbeeld.

Leave a Reply

Je e-mailadres zal niet getoond worden. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *