Door MARTHE SAELENS en MICHAËL MICHIELS

Er is een revolutie aan de gang in onze voedingsindustrie. Duurzame en lokale initiatieven worden uit de grond gestampt en consumenten kiezen steeds vaker voor alternatieve voedingssystemen. De verkorte keten tussen producent en consument staat daarin centraal. “Door rechtstreeks bij onze producenten te kopen, kunnen we hun een correcte prijs betalen”, zegt Filip Van Den Rijse, een overtuigde bio-markter.

“In de korte keten schakel je de tussenpersonen uit in het traditionele voedingssysteem en breng je boeren en klanten dichter bij elkaar”, zegt Tine Hens, redacteur Klimaat van Mo Magazine en auteur van Het klein verzet, een boek waarin ze over alternatieve economie en nieuwe democratie praat met verschillende mensen verspreid over Europa. “In het klassieke voedingssysteem verkoopt de boer aan de veiling, aan een verwerkende industrie of aan een grootwarenhuis. Bij de korte keten verdwijnen die schakels, zodat de boer een hogere prijs krijgt. Klanten bekomen op die manier nog versere producten.”

Cuvry zijn vrouw besliste om het vlees van zijn varkens te verkopen. © Michaël Michiels

Jean-Pierre Cuvry is een varkensboer die het systeem van de korte keten toepast. 45 jaar geleden startte hij met Hoeve Cuvry in Dworp, Vlaams-Brabant. Op zijn toppunt had Jean-Pierre 350 zeugen en 2000 mestvarkens, maar sinds de eeuwwisseling heeft hij dat aantal verminderd. “Omdat onze activiteiten als varkensboer niet meer rendabel waren, besliste mijn vrouw om het vlees van onze varkens te verkopen. Het sloeg meteen aan. Tot vorig jaar verkochten we nog in een klein winkeltje naast ons huis, maar nu hebben we ook een beenhouwerij en eigen winkel”, zegt de boer.

Door thuis rechtstreeks aan een klant te verkopen, krijgt de boer meer kans om te overleven”

De alternatieve voedselstrategie is geen nieuw fenomeen. Vroeger was het normaal dat boeren hun producten afzetten op (lokale) markten en dat de klanten direct hun waren kochten. Sinds de Tweede Wereldoorlog kennen we het klassieke voedingssysteem, maar tegenwoordig zit de korte keten opnieuw in de lift. “Boeren verdienen te weinig in het traditionele systeem. Ze kunnen enkel rondkomen omdat de overheid hun landbouw subsidieert”, zegt Hens. “Door thuis rechtstreeks aan een klant te verkopen, krijgt de boer meer kans om te overleven.”

De korte keten zit opnieuw in de lift. © Marthe Saelens

Duurzaam en ecologisch

Met zijn vernieuwende visie op landbouw wil Cuvry concurreren met de supermarkten. “Met de landbouw alleen kom je er niet meer. Landbouwers kunnen enkel overleven omdat ze subsidies krijgen, maar anders lag onze stiel al lang op zijn gat.” Cuvry denkt met zijn concept een frisse wind te kunnen blazen.

“De grote distributie benadeelt de lokale producenten enorm”

“Het is redelijk ongezien dat een boer zelf een winkel uitbaat om zijn producten te verkopen. Toch is het altijd mijn droom geweest om dat concept uit te breiden”, zegt hij. Volgens Tine Hens is het een manier om onze voedselsystemen duurzaam en ecologisch te maken. “De boer krijgt op die manier opnieuw een leefbaar inkomen.”

Jean-Pierre Cuvry wil met zijn vernieuwende visie concurreren met de supermarkten. © Michaël Michiels

Ook in de Lousbergmarkt in Gent staat die vorm van korte keteneconomie centraal. De overdekte biomarkt huist vier zogenaamde markters. Alle uitbaters proberen hun goederen zoveel mogelijk aan te kopen bij lokale, biologische en duurzame producenten. “De grote distributie benadeelt de lokale producenten enorm. Wij werken met kleinere ondernemers en zetten hun producten rechtstreeks af bij onze consumenten. Daardoor krijgen al onze producenten en leveranciers een correcte prijs”, zegt Filip Van Den Rijse, een van de vennoten van Het Hinkelspel, de kaasmakerij in de biomarkt.

“We zijn een boerderijwinkel, maar dan in de stad”

De Vroente, de groente- en fruitafdeling van de Lousbergmarkt, staat achter dezelfde waarden als de kaasmakers. De cvba bestaat uit drie biodynamische boerderijen: De Kollebloem, Ourobouros en De Zonnekouter. In De Vroente bundelen de drie boeren hun oogst. De coöperatie probeert de keten tussen producent en consument zo kort mogelijk te houden door rechtstreeks bij de groenteboer op het veld te kopen. “We zijn een boerderijwinkel, maar dan in de stad. De energie en vitaliteit van het platteland laten we doorstromen tot bij onze klanten. Dat kan alleen als je het volledige verhaal van de productieketen kent”, zegt Sarah Roggeman van De Vroente.

In De Vroente bundelen drie boeren hun oogst. © Marthe Saelens

Meer dan de marktprijs

Samen met Het Hinkelspel ijvert De Vroente voor een eerlijke prijs voor de groenten en fruit van de boeren. “De rol van de landbouw in de maatschappij is belangrijk”, klinkt het. De kaasmakerij koopt de melk al jaren bij dezelfde boeren. “We betalen hun meestal meer dan de marktprijs, omdat we kwaliteit verwachten om onze kazen te maken. Alleen op die manier kunnen de boeren blijven produceren en krijgen ze een correct inkomen”, zegt Van Den Rijse.

Initiatieven zoals de Lousbergmarkt en Hoeve Cuvry moeten niet alleen opboksen tegen de supermarkten, maar hebben nog met andere moeilijkheden af te rekenen. Volgens Hens is het de taak van de overheid om erop toe te zien dat ook de alternatieve voedselsystemen zich kunnen ontwikkelen. “De regels op vlak van voedselveiligheid zijn zo streng dat ze remmend werken op vernieuwende initiatieven. Het beleid is namelijk gericht op het klassieke en industriële landbouwmodel”, zegt Hens. “Het is belangrijk dat dat soort biomarkten naast traditionele supermarkten kunnen ontstaan. Minstens even belangrijk is dat de lokale producten ook worden aangeboden in de grootwarenhuizen.” Supermarkten moeten dus ook ecologisch en sociaal verantwoord tewerk gaan, vindt Hens.

“Met landbouw alleen kom je er niet meer”, zegt Jean-Pierre Cuvry. © Michaël Michiels

Op zoek naar alternatieven

De recente crisis in de vleesindustrie zet de consumenten aan tot nadenken over de producten die ze kopen. Het debat komt niets te vroeg volgens Cuvry, die het als een kans ziet voor bedrijven zoals dat van hem. “Het is logisch dat mensen door zulke verhalen meer beginnen na te denken over hun voeding. Je zou als consument voor minder op zoek gaan naar alternatieven. Verhalen over vlees dat over tijd is en toch in de winkelrekken belandt, je mag er niet aan denken dat je zelf een slecht stuk vlees op je bord hebt liggen. Alles keert terug, dus ook de tijd van vroeger. Daarom denk ik dat veel mensen de voeding in de supermarkt links laten liggen en weer op zoek gaan naar beenhouwers of boeren waarbij ze vlees, groenten en fruit kunnen kopen zonder zich af te vragen of er iets aan scheelt. Bij ons zijn de mensen nog zeker dat hun vlees puur en kwaliteitsvol is.”

“Bij ons zijn de mensen nog zeker dat hun vlees puur en kwaliteitsvol is”, zegt Cuvry. © Michaël Michiels

Cuvry ziet met het concept achter Hoeve Cuvry een toekomst voor zowel landbouwers als voor beenhouwers. “De supermarkten slokken de traditionele beenhouwers op. Ons concept kan de toekomst worden van wat we nu de klassieke beenhouwerij noemen. Het kan de stiel van zowel landbouwer als die van beenhouwer redden en tegelijk kunnen we de supermarkten het wat moeilijker maken.”

“We blijven een marginaal gedeelte in de manier waarop handel wordt gedreven”

Ook in de Lousbergmarkt merken ze dat hun idee toegang vindt tot een veel breder publiek. “Maar we blijven een marginaal gedeelte in de handel. Wij staan voor bio, korte keten, kwaliteit en dat allemaal aan betaalbare prijzen.” Maar die vier waarden samenvoegen en opboksen tegen de grootwarenhuizen is niet altijd evident. “We hebben nooit de ambitie om heel rijk te worden. Waar we wel naar streven, is dat we over vijftig jaar nog bestaan en dat we nog altijd op dezelfde manier over voedsel nadenken”, zegt Van Den Rijse.

Ook in de Lousbergmarkt in Gent staat de korte keteneconomie centraal. © Marthe Saelens

Leave a Reply

Je e-mailadres zal niet getoond worden. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *