Door INES PENDERS

Hij was geen openlijke activist, maar de Finse kunstenaar Touko Laaksonen zorgde er met zijn pikante schetsen wel voor dat een generatie homoseksuele mannen bevrijd werd van schaamte en dat ze hun seksualiteit meer openlijk kon tonen aan de buitenwereld. De nieuwe, ietwat brave, biopic Tom of Finland brengt een ode aan de man die met zijn rijke fantasie en potlood een held werd.

(c) Tom of Finland

Met zijn provocerende tekeningen van gespierde mannen in weinig verhullende lederen uniformen ontketende de Finse underground tekenaar Touko Laaksonen een seksuele revolutie die hij zelf niet voor mogelijk had gehouden. Volgens de recente biopic Tom of Finland lijkt hij zich lange tijd niet bewust van zijn bestaan als rolmodel. En toch heeft deze Finse rebel uit de twintigste eeuw veel mannen laten dromen van gelijke rechten en openlijke herenliefde. Vandaag hebben heel wat prominente musea schetsen van deze revolutionaire homoseksueel hangen en met deze film krijg hij meer erkenning bij het brede publiek, maar Tom of Finland is een redelijke brave film in vergelijking met zijn stoute en expliciete illustraties.

Een liefde voor uniformen

Touko Laaksonen (Pekka Strang) groeit op als verdoken homoseksueel in Finland. Tijdens de Tweede Wereldoorlog strijdt hij aan de zijde van de nazi’s tegen de Russen, een tijd die diepe littekens nalaat. Hij vermoordt een Russische soldaat en dat beeld zal hem z’n hele leven blijven achtervolgen. Als de nazi’s overwonnen zijn en de strijdbijl begraven kan worden, blijft hij zich verzetten tegen zijn geaardheid. In het oerconservatieve Finland, waar homoseksuele relaties ten strengste verboden zijn en er openlijk jacht wordt gemaakt op homo’s, is de enige manier om zijn gevoelens te uiten via erotische tekeningen. Mannen in uniform, van bouwvakker tot politieagent, doen dienst als model in zijn fantasieën en op papier. Een kennis wappert met zijn tekening en zegt “dit is geen blaadje papier, maar een atoombom”. Om niet gepakt te kunnen worden voor zijn homoseksuele gevoelens verandert hij zijn initialen ‘TL’ naar ‘Tom’. Op aanraden van zijn vriend verstuurt hij de tekeningen van mannen in suggestieve poses naar uitgevers van diverse pornomagazines in de Verenigde Staten. Tom of Finland is geboren.

De film maakt pijnlijk duidelijk hoe holebi’s in angst en onderdrukking moesten leven: in het grootste geheim en met de gordijnen toe.

Opblaasbare piemels

Het eerste deel van de film belicht de innerlijke strijd van Laaksonen door er een donkere filter over te leggen. Scènes waarin Touko, gehuld in een lange jas en hoed, geheime nachtelijke wandelingen maakt in parken op zoek naar mannelijke affectie worden afgewisseld met eenzame momenten achter zijn tekentafel. De manier waarop zijn zus zijn geaardheid afkeurt, is bijna even beklijvend als de scène waarin een bevriende homo opgenomen wordt in een psychiatrisch ziekenhuis om te “genezen”. Zelfs de clandestiene orgieën, waar mannen volledig zichzelf kunnen zijn, bezorgen geen heuglijk of opgelucht gevoel. Het maakt pijnlijk duidelijk hoe holebi’s in angst en onderdrukking moesten leven: in het grootste geheim en met de gordijnen toe.

De verbazing is dan ook groot als er een grote sprong in de tijd wordt gemaakt en Tom het resultaat van zijn tekeningen kan aanschouwen in Los Angeles. Mannen met een kleerkast vol leer vullen het beeld en zonnige zwembadfeestjes met grote opblaasbare piemels tonen het scherpe contrast tussen het conservatieve Finland en het bevrijde La-La Land. De geboorte van een leger mannen met een lederfetisj maakt duidelijk dat zijn erotische potloodtekeningen een revolutie hebben ontketend in LA, maar daar gaan regisseur Dome Karukoski en scenarist Aleksi Bardy een beetje de mist in. De film raast plots als een sneltrein door de jaren en nieuwe personages worden jachtig gepresenteerd. De artificiële rimpels ten spijt, Tom of Finland verliest zijn grip. Het hoofdpersonage lijkt er haast zelf ondersteboven van, zo bedeesd en neutraal blijft hij bij de ommekeer.

“Wij homo’s, fetisjisten, vrouwen en mannen. Hetero’s en homo’s. Allemaal verlangen we naar liefde”

Rebe-leer

Volgens Karukoski en Bardy is het niet toevallig dat Touko vaak politieagenten als object van zijn homoseksuele fantasieën neemt. Terwijl ze in het echte leven homoseksuelen achtervolgen in parken en neerslaan met knuppels, worden ze in zijn tekeningen geportretteerd als lustobjecten in strakke uniformen en met opgepompte biceps – al dan niet met een “knuppel” in de hand. Een vorm van verzet, aldus Karukoski en Bardy. De rebel in hem wordt pas echt wakker wanneer, vele jaren later, de aidsepidemie uitbreekt en Laaksonen ervan beschuldigd wordt aanzet te hebben gegeven tot losbandigheid. Hoewel de twijfel toeslaat, blijft hij toch tekenen. “Wij homo’s, fetisjisten, vrouwen en mannen. Hetero’s en homo’s. Allemaal verlangen we naar liefde.”

Een extra zweepslag

Deze biopic wil een ode brengen aan de prachtig geïllustreerde erotische schetsen die nu tot de meest iconische beelden van de holebicultuur behoren. De film zet aan tot nadenken over thema’s die ook vandaag nog actueel zijn en de vertolking door Pekka Strang is verbluffend. Maar aangezien Laaksonens succes erotische en pornografische schetsen zijn, blijft de film redelijk braaf en mainstream. Er is genoeg leder en mannelijk schoon om er een homo-erotische cinema van te maken, maar zelfs de meest preutse mensen onder ons kunnen rustig in de cinemazaal blijven zitten zonder ongemakkelijk te worden. Menig sm-meesters en -meesteressen zouden al snel een zweepslag extra geven om de film wat spannender en stouter te maken.

Waar veel filmrecensenten en Touko-liefhebbers het waarschijnlijk mee eens zijn, is dat deze film de revolutionair die hij was tekortdoet. “Ik ben geen vrijheidsstrijder”, verweert Touko zich als zijn grote liefde Veli hem aanmoedigt om zijn tekeningen te publiceren. En toch is hij dat geworden. Een vrijheidsstrijder zonder wapen, maar met potlood en papier. Een rebel gehuld in leder en bijpassende pornosnor, die een van de meest invloedrijke iconen is geworden in de holebicultuur van de twintigste eeuw.

Geïnteresseerd in het levensverhaal van rebel Touko Laaksonen? Bekijk dan hier de trailer!

Leave a Reply

Je e-mailadres zal niet getoond worden. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *