Mark Rutte: De allemansvriend in Den Haag

Hij en niet Geert Wilders was de morele winnaar van de recente verkiezingen in Nederland. Mark Rutte (VVD), twee- en binnenkort drievoudig premier, is naast grijze muis een bijzonder geslepen politicus en succesvol campagnevoerder. Diezelfde VVD-partijleider stevende in zijn begindagen nochtans op een politieke catastrofe af. Een portret. 

U kan van Mark Rutte denken wat u wil, maar u moet het hem wel nageven: zonder ongelukken leidt hij straks zijn derde regering op een rij. Bij ons is het alweer van Verhofstadt geleden dat een premier meer dan één achtereenvolgende termijn wist te volbrengen, of op zijn minst beginnen. Die man, die voor ons zuiderburen vooral droog en saai lijkt, moet dan toch één of zelfs meerdere hele bijzondere eigenschappen bezitten?

Professioneel pianist worden lukte niet, geschiedenis studeren wel. Al snel kwam daar voor Rutte ook zijn politieke carrière bij, want al in 1988 werd hij bij de liberalen jongerenvoorzit
ter. Bij kleine Mark thuis werd er nochtans nooit liberaal gestemd, wel de conservatie Anti-Revolutionaire Partij. Tot de start van zijn echte politieke loopbaan was het wachten tot 2002. Na tien jaar bij voedingsmultinational Unilever werd hij staatsecretaris voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid in het kabinet Balkenende I. Die post behield hij in Balkenende II.

Zijn talent viel op – hij werd in 2006 dan ook lijsttrekker – maar uit deze periode blijven vooral dieptepunten bij. In 2003 riep hij gemeenten op om Somalische inwoners actief te traceren en extra te controleren. Een rechter noemde het later regelrechte rassendiscriminatie. In een negenpuntenplan waarmee hij in 2006 naar de kiezer trok wilde Rutte van Nederland een ‘magneet voor internationaal talent’ maken. Concreet betekende dat een streng migratiebeleid, gestoeld op een puntensysteem dat alleen ‘kansrijke en talentvolle’ migranten toeliet. Het is de basis voor de stoere rechtse taal die hij in de laatste campagne hanteerde.

Loser

Het negenpuntenplan mocht niet baten. De VVD kreeg van de kiezer ferme klappen, en hun kopman komt zelfs in de geschiedenisboeken met een speciale vermelding: de eerste lijsttrekker die niet de meeste voorkeursstemmen kreeg. Rita Verdonck deed beter. Rutte deed bovendien enkele uitspraken die niet goed vielen,

Mark Rutte aan het werk

zoals zijn voorstel om vrije meningsuiting ook voor holocaustontkenners te laten gelden. Als hij op dat moment was opgestapt, en daar was voldoende reden toe, zou iedereen hem als een ‘loser’ onthouden hebben.

Rutte klampte zich vast aan klassieke VVD-thema’s en zette in op lastenverlaging voor de hardwerkende Nederlander en het verminderen van de staatsschuld. Hij werd in sneltempo populairder en in 2010 was de VVD plots de grootste partij. Dezelfde man die in 2006 afging, werd in 2010 de eerste liberale premier sinds 1918. Hij ging met het CDA in zee en kreeg gedoogsteun van ene Geert Wilders. Toen die laatste er in 2012 de stekker uit trok, werd het succes van Rutte alleen maar groter: onder zijn leiding verzamelde VVD meer zetels dan ooit, liefst 41 stuks.

Kameleon

Dat Mark Rutte bereid was om met Wilders samen te werken, is tekenend. Met zijn zelden afwezige lachje lijkt hij een eeuwige optimist, maar Rutte is vooral opportunist. Opportunist tot in de kist. Hij is niet alleen bereid (ten gepaste tijde) samen te werken met iedereen, hij kàn het ook. Verschillende mensen omschrijven hem als iemand van wie paaien en alleman te vriend houden de grootste kwaliteiten zijn. Aan de ene kant is hij bijzonder standvastig, zowel als persoonlijkheid als wat zijn standpunten betreft. Langs de andere kant is hij een soort politieke kameleon die zich in die bocht wringt waarvan hij weet dat ze hem succes zal brengen. Hij is een echte politicus. In Den Haag is hij geboren en in Den Haag zou hij zich altijd thuis voelen. Rutte kent, leeft en ademt alleen maar politiek.

In 2012 werd Rutte II een paars kabinet, maar hijzelf schoof al tijdens die regeerperiode steeds verder naar rechts op. In een poging om potentiële Wilders-kiezers af te snoepen, werd het discours van Rutte in aanloop naar de verkiezingen op 15 maart 2017 steeds scherper anti-migratie. Hij zette meer en  meer in op normen en waarden, normaal een CDA-thema. Tijdens Zomergasten in september zei hij al dat jongeren van Turkse origine, die een cameraman lastigvielen en ‘rot op’ riepen, ‘maar zelf naar Turkije moesten terugkeren’. Het hoogtepunt – of dieptepunt zo u wil – bereikte deze intolerante houding ten aanzien van migranten met de fameuze ‘Doe normaal’-advertentie in januari. Mensen die ‘naar ons land zijn gekomen en hier de boel verstieren’ moesten volgens Rutte normaal doen of weggaan. Duidelijker kon zijn profilering moeilijk worden.

Bloot geven

Bij de ‘Doe normaal’-advertentie stond een grote foto van het hoofd van Mark Rutte. Voor het eerst voerde hij campagne met foto’s van zichzelf. Het is iets waar hij het lang moeilijk mee had: zichzelf in de picture plaatsen en persoonlijk voor zijn standpunten gaan staan. In september 2016 gaf zijn campagneteam aan dat Rutte meer van zichzelf moest en zou tonen. Behalve dat hij steeds goed gehumeurd is en geen partner heeft, weten de Nederlanders namelijk noch altijd bijzonder weinig over hun minister-president. Onbekend is er blijkbaar niet onbemind. ‘Als het over mezelf gaat, wordt ik onrustig’, zei hij afgelopen zomer.

Met een wat persoonlijkere campagne, het was namelijk Rutte tegen Wilders, gaf de VVD-lijsttrekker ietsje meer van zichzelf bloot. Het duurde enkele jaren om zich zo’n stijl eigen te maken, maar andere eigenschappen maakten van hem al veel langer een sterke ‘campaigner’. Hij zet vol in op de hoofdzaken, de grote verhalen. Dat pakt bij de kiezer. Soms durft hij daarbij zelfs een loopje met de feiten te nemen. In 2012 zei hij bijvoorbeeld dat het eigen risico in de zorg met de VVD aan de macht niet omhoog zou gaan. Ook op straat is Rutte sterk: hij maakt voor iedereen tijd. Hij blijft zijn eigen geduldige, goedlachse zelf en gaat met iedereen op de foto. Of hoe de saaiste politicus van zijn tijd tegelijk een populaire selfie-koning kan zijn.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *