Vikingbaby’s veroveren Europa

Dankzij Deens spermaweefsel is er een relatief korte wachttijd ­ in België voor kunstmatige inseminatie

Deens sperma broodnodig voor Europese fertiliteitscentra

Koppels en alleenstaande vrouwen uit heel Europa doen vaak een beroep op sperma afkomstig uit Denemarken. Ook in België waar al lange tijd een tekort is aan donoren. 60 % van de kunstmatige inseminaties in Vlaamse fertiliteitscentra gebeurt met Deens weefsel, blijkt uit een rondvraag van het centrum Oost-Limburg.

Denemarken is naast Lego en de sprookjes van Hans Christian Andersen nu ook bekend om de export van sperma. De grootste spermabank ter wereld, Cryos, heeft haar hoofdzetel in het Deense Aarhus met nog drie andere afdelingen verspreid over de rest van Denemarken. Geen wonder dus dat het gros van de Europese fertiliteitscentra een beroep doet op Deense donaties, waar die zowel anoniem als gekend gebeuren.

In de meeste Europese landen is anonieme donatie ondertussen bij wet verboden. Zweden, het Verenigd Koninkrijk en Nederland zagen daardoor een significante daling van binnenlandse spermadonaties. Dat tekort vangen zowel ziekenhuizen als privépraktijken op door sperma te importeren uit Denemarken.

België

In België kampt een op zes koppels met vruchtbaarheidsprobIemen. ‘We weten niet precies hoeveel koppels gebruik maken van een spermadonor’, zegt Liesbet Lauwereys van vzw De Maakbare Mens. ‘In Vlaanderen is er bij de groep die gebruik maakt van een spermadonor zeker een aanzienlijk deel lesbische koppels en alleenstaanden.’

Spermadonatie is niet altijd anoniem in België. ‘Er kan een beroep worden gedaan op het weefsel van een bekende’, zegt Ivo Pletincx van het Centrum voor Reproductieve Geneeskunde (CRG) in Brussel. ‘De info over een anonieme donor daarentegen is erg strikt geregeld. Alleen medische informatie die relevant is, delen we met de betrokken partijen. De donor kan later dus ook geen contact zoeken met het verwekte kind.’ Het zijn de fertiliteitscentra zelf die matchen tussen ontvanger en donor op basis van de kleur van de ogen en het haar om fysieke verschillen te minimaliseren.

Liesbeth Ruelens en Nathalie Govaerts werden eind februari de ouders van hun dochtertje Laïs. De bevruchting gebeurde met Deens sperma. ‘De donor is volledig anoniem’, zegt Liesbeth. ‘Voor de matching plaatsvond, moesten zowel Nathalie als ikzelf onze haarkleur, kleur van de ogen, gewicht, lengte en ons beroep doorgeven. Op basis daarvan nam het ziekenhuis een beslissing.’

Dankzij Deens spermaweefsel is er een relatief korte wachttijd ­ in België voor kunstmatige inseminatie
Dankzij Deens spermaweefsel is er een relatief korte wachttijd ­ in België voor kunstmatige inseminatie

Omdat België, samen met Spanje en Denemarken, in Europa wel nog anonieme donatie toestaat, is de vraag naar sperma de laatste jaren extra toegenomen. De drie landen zijn gegeerde bestemmingen voor het zogenaamde ‘vruchtbaarheidstoerisme’. Ongewenst kinderloze koppels en vrouwen gaan dan op reis naar een fertiliteitscentrum.

Toch kampt België al jaren met een tekort aan spermadonoren. De eerste daling van Belgische donaties gebeurde in 2011 toen de wet verbood dat met het sperma van een man meer dan zes vrouwen werden bevrucht. Een tweede terugval volgde in 2013 toen het zogenaamde ‘vruchtbaarheidstoerisme’ van Franse en Nederlandse vrouwen sterk toenam. Gelijktijdig was er een opvallende stijging in het aantal lesbische koppels dat voor een kind koos. Verschillende Belgische instituten gebruiken dan ook Deense donoren om het tekort op te vangen. ‘Wij werken samen met de Deense banken Cryos en Nordic Cryo. Die samenwerking gaat al jaren terug’, zegt Pletincx. ‘Het zijn commerciële instellingen, maar ze zijn wel erkend door de Deense autoriteiten.’

Wetswijziging

Eind 2015 kondigden zowel N-VA als CD&V aan dat het elk afzonderlijk aan een wetsontwerp werkt om anonieme spermadonatie te verbieden. Beide partijen voeren ‘het recht op informatie van afkomst’ voor het kind als belangrijkste reden aan. Open VLD onderzoekt de piste om wensouders en donoren zelf de keuze te laten maken tussen een anonieme of gekende donor.

‘Er is verdeeldheid bij alle betrokken partijen’, aldus Lauweryes. ‘Er zijn kinderen die het goed vinden dat ze hun donor niet kennen, maar ook die de anonimiteit als een overtreding op hun recht van afstamming zien. Zo zijn er ook ouders die geen graten zien in gekende donatie, maar anderen die dat als een bedreiging van een derde persoon ervaren. Hetzelfde geldt voor de donoren.’ Uit onderzoek van de Universiteit Gent blijkt dat vooral heterokoppels de anonimiteit van de donor belangrijk vinden.

Voor lesbische koppels is de anonimiteit minder belangrijk. ‘In het UZ Jette konden we enkel kiezen uit een Belgische of Deense donor. We kozen Denemarken, omdat we liever geen man of kind tegenkomen waarvan we kunnen denken dat het de biologische vader of een halfbroer of -zusje van Laïs is’, zegt Nathalie. ‘Door de anonimiteit in België zullen we nooit de identiteit van die Deense man kennen. Hadden we die wel gekend, dan was dat ook goed’, vult Liesbeth aan.

Een mogelijke oplossing is een systeem waarbij zowel de donor als de wensouders kunnen kiezen voor een anonieme of gekende donatie. ‘Het is vooral belangrijk om te kijken hoe de gekende donatie wordt ingevuld’, zegt Lauwereys. ‘Is dat enkel recht op bepaalde informatie of is het de bedoeling dat echt contact mogelijk is? Kan alleen het kind contact zoeken of mag ook de donor dat doen?’

Volgens Ivo Pletincx wordt de impact van een mogelijke wetswijziging overschat. ‘Enkel wie er echt mee bezig is, is op de hoogte van de ideeën die politieke partijen naar voren schuiven. Momenteel is de wachttijd ongeveer vier maanden, een jaar geleden waren dat er zes tot acht. Dat is vooral afhankelijk van vraag en aanbod, want het aantal kandidaat-donoren fluctueert sterk. Het grootste probleem blijft de onderkenning van het tekort. Donoren stappen hier vaak binnen en zeggen dat ze niet wisten dat er een nood was aan weefsel. Als de media erover berichten, zien we wel altijd een stijging in het aantal personen dat zich aanmeldt.’

Europa

Toch zijn er voorbeelden genoeg die aantonen dat het opheffen van de anonieme donaties grote gevolgen kan hebben. In Zweden, Nederland en Duitsland stopten vele donoren en kwamen er amper nieuwe kandidaten bij. De wachttijd in Zweden is daardoor opgelopen van drie tot vijf jaar.

In het Verenigd Koninkrijk ligt de situatie iets anders. Hoewel het aantal binnenlandse donaties aanvankelijk verminderde, is het taboe errond afgenomen. Wie gebruik maakt van een donor praat daar nu gemakkelijker over, maar maakt het liefst gebruik van een buitenlandse donor. En ook daar is Denemarken het populairste land van herkomst. Cryos CEO Ole Schou: ‘We schatten dat ongeveer duizend kinderen in het Verenigd Koninkrijk verwekt zijn met sperma uit ons bedrijf.’ Dat aantal ligt hoog omdat particuliere aankoop van sperma er wettelijk is toegelaten.

Het importeren van sperma moet altijd gebeuren volgens de wetten van het land. Wie een bestelling doet in Denemarken vanuit Nederland kan alleen voor de gekende donoren kiezen. Daarom komen de meeste Nederlandse koppels dus naar België voor een anonieme bevruchting. Als de wet wijzigt en enkel gekende donatie toelaat, zullen niet alleen die Nederlandse, maar ook Belgische koppels hun weg vinden naar Deense fertiliteitscentra.

Related posts

Leave a Comment