Gendergelijkheid in videogames op de goede weg

console

Het beeld dat veel mensen nog steeds hebben van de gemiddelde gamer klopt niet. Videogames zijn voor iedereen. Ze tonen dat niet altijd, maar er is een evolutie merkbaar. 

In een universum waar de spelers met monsters, aliens of machines vechten lijkt het misschien absurd zich te bekommeren over hoe realistisch de personages eruit zien. Toch kan het voor de spelers belangrijk zijn zichzelf enigszins te herkennen of zich betrokken te voelen. Volgens recente cijfers van verschillende bronnen maken meisjes of vrouwen een derde tot een kleine helft van de gamers uit naargelang het genre. Het is dan ook behoorlijk logisch dat de vrouwelijke personages niet alleen maar toekijken.

Volgens een recente bevraging in de VS geeft minstens de helft van de gamende tienerjongens aan dat ze graag meer heldinnen zouden zien in spelletjes. Bovendien hebben studies aangetoond dat de manier waarop games mannen en vrouwen weergeven invloed heeft op het gedrag van kinderen. Samen met andere culturele zaken spelen de games mee in het vormen van hun perceptie en identiteit. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat tieners die mekaar graag virtueel uitmoorden dat ook in het echte leven zullen doen. Het geeft wel een reden om de aandacht te vestigen op de personages.

Videogames krijgen vaak heel wat kritiek over de personages. Volgens veel spelers is er maar al te vaak weinig diversiteit en vallen de ontwikkelaars van de spelletjes vaak terug op dezelfde uiterlijke en mentale kenmerken. Zo is er geen gebrek aan geharde, grimmige of koelbloedige blanke mannen met kort donker haar en een getraind lichaam in de hoofdrol. Ze kunnen meestal ook goed vechten of beschikken over een bijpassend wapenarsenaal om vijanden te verslaan. De vrouwen die in bepaalde games voorkomen zijn dan weer regelmatig vooral mooi en aantrekkelijk met een wulps lichaam en een verhullende outfit. Hun bijdrage aan het verhaal blijft beperkt of staat vooral in functie van de (mannelijke) hoofdrol. Ze hebben weinig diepgang of nemen weinig initiatief om zelf hun problemen op te lossen.

De kritiek die de game-industrie krijgt, lijkt de ontwikkelaars in ieder geval te doen nadenken. Lang niet elke figuur is dus een schietgrage man. Ook de vrouwen zijn niet allemaal schaars geklede lustobjecten of damsel in distress-types. Niet alleen komen er veel vernieuwende personages bij, ook enkele bestaande gameseries veranderen of breiden uit. De verschillende versies van Super Mario (Nintendo, 1985-2015) draaien nog steeds rond het hoofdpersonage die de prinses moet redden, maar Prinses Peach heeft ook een eigen spel gekregen in 2006. In de cross-over (vb. Super Smash Bros) en spin-off games (vb. Mario Kart) kunnen de spelers haar wel kiezen om te racen of te vechten. In de eerste versies van Legend of Zelda (Nintendo, 1986-2016) moet de protagonist Link Prinses Zelda redden, maar in latere delen is zij ook een actiever personage. Onder de alter ego’s Sheik en Tetra helpt ze hem met zijn queesten.

Dames in actie

Een van de bekendste vrouwelijke personages in de hoofdrol is Lara Croft van de Tomb Raider franchise (Core Design, 1996-2015). Haar iconische figuur krijgt kritiek voor het seksistische ontwerp met de typische verleidelijke outfit en lichaamsverhoudingen. Tegelijk is ze ook een onafhankelijke sterke vrouw die naast aantrekkelijk ook slim en avontuurlijk is. De laatste twee versies van het spel (Crystal Dynamics, 2013, 2015) hebben opmerkelijk haar herkenbare korte broek ingeruild voor een langer model. Ook haar persoonlijkheid kreeg meer diepgang.

Lara Croft in de laatste versie van Tomb Raider
Lara Croft in de laatste versie van Tomb Raider (Square Enix)

Sommige vrouwelijke personages doorbreken al vanaf hun eerste verschijning de verwachtingen of stereotypes. De heldin Samus van de Metroid serie (Nintendo, 1986-2010) vecht al vanaf het eerste deel in een groot stevig pak en onthult pas op het einde van het verhaal haar gender (als de speler het spel snel genoeg kan uitspelen, tenminste). Daardoor was het voor de allereerste spelers een verrassing dat ze doorheen het hele spel eigenlijk een vrouwelijk personage bestuurden. De onthulling confronteert op die manier de gamers met hun eigen standaard denkpatronen. Er was al eerder een spel (Baraduke of Alien Sector (Namko, 1985)) uitgekomen  met vrouwelijke figuren in een gelijkaardige outfit die hetzelfde effect hadden, maar zonder het succes van Metroid. Samus is nog steeds een populair figuur en blijft al meerdere generaties bijzonder relevant.

Samus Aran in haar pak
Samus Aran in haar pak (Nintendo)

In het recentere spel Portal (Valve, 2007) blijft het uiterlijk van het hoofdpersonage Chell op de achtergrond omdat de spelers haar besturen vanuit de eerste persoon. Ze zien dus meestal enkel het wapen dat ze gebruikt om poorten te maken die met elkaar in verbinding staan. Het spel geeft weinig of geen informatie over Chell en omdat ze niets zegt doorheen het verhaal blijft haar karakter nogal op de vlakte. Dat neemt niet weg dat ze in stilte heel wat clichés tegengaat. De spelers moeten al puzzelend met de poorten de game zien door te komen en het verhaal overleven. Veel geweld of uiterlijk vertoon komen er dus niet aan te pas.

De laatste jaren verschenen er ook veel games waarbij de vrouwelijke hoofdrol wel meer is uitgewerkt. Faith van Mirror’s Edge (EA DICE, 2007) en Jade van Beyond Good and Evil (Ubisoft, 2003) zijn typische voorbeelden van interessante hoofdpersonages. “Dat is niet makkelijk in een wereld waarin vrouwelijke gamepersonages hun gebrek aan inhoud met hun cupmaat moeten compenseren”, schrijft Eurogamer in hun lijst met tien sterke vrouwelijke personages. “Jade is een medelevende fotojournaliste met kwaliteiten en tekortkomingen. Ze heeft dus vooral menselijke trekjes en schetst daarmee een realistischer beeld van dames dan louter schietgrage sekssymbolen.” Ook Maxine en Chloe uit Life is Strange (Dontnod, 2015) passen in dat rijtje.

Keuze-ontspanning

Naast de meer originele vrouwelijke personages, zijn er ook veel games die de spelers zowel mannelijke als vrouwelijke hoofdpersonages bieden en zo ook de norm doorbreken. Soms is er een duidelijk verschil tussen de twee opties dat een seksistische indruk geeft, bijvoorbeeld qua outfit. Toch zijn de twee alternatieven regelmatig zo goed als gelijkwaardig. Dat is meestal het geval in de RPG’s oftewel Role-Playing Games, waarbij de deelnemers zelf de details bepalen van de figuren die ze besturen. Bij heel wat games kunnen de spelers hun personages naar wens benoemen, het uiterlijk bepalen en een strategie of soort van gedrag kiezen. Dat kan zelfs de afloop van het verhaal beïnvloeden.

De postapocalyptische spellen van de Fallout serie (Interplay Entertainment, 1997-2015) geven steeds meer mogelijkheden aan de spelers om het spel en hun rol naar hun hand te zetten. Ook de futuristische Mass Effect serie (BioWare, 2007-2012) laat de speler toe zelf het geslacht te selecteren en de avatar van Commander Shepard samen te stellen door te kiezen uit een heel scala van gezichtskenmerken. Wie tijdens het strijden voor de mensheid en het heelal even behoefte heeft aan ontspanning in de ruimte, kan bovendien een relatie aangaan met een mannelijk of vrouwelijk lid van de bemanning ongeacht het eigen geslacht.

De laatste versies van de Call of Duty franchise (Activision, 2003-2015) geven de spelers ook de keuze om een man of een vrouw te selecteren. Mark Rubin, een van de producers van Call of Duty: Ghosts (Infinity Ward, 2013), gaf te kennen dat de makers simpelweg alle spelers willen erkennen en appreciëren. Voor hem was het een logische stap om die optie toe te voegen, want “een groot deel van de fans zijn vrouwen”. Die uitspraak is niet zo vanzelfsprekend, want  het oorlogsspel heeft net zoals veel first-person shooters de reputatie vooral populair te zijn bij mannelijke spelers. Dat geldt ook voor veel sportgames waaronder het voetbalspel FIFA (EA, 1993-2015). De laatste nieuwe versie, Fifa 16,  heeft voor het eerst na twintig eerdere versies vrouwenteams toegevoegd aan de keuzemogelijkheden.

Partners in crime

Sommige series bieden al vanaf het eerste deel de keuze tussen een mannelijk of vrouwelijk personage in het verhaal. Het horrorspel Resident Evil (Capcom, 1996-2016) laat de spelers meteen een selectie maken tussen Chris Redfield en Jill Valentine, die in hun strijd tegen de zombies elk andere voordelen hebben. Bij andere games duurt het wat langer voor de makers de optie toevoegen. De Assassin’s Creed franchise (Ubisoft, 2007-2015) kende al heel wat mannelijke hoofdpersonages, maar de laatste nieuwe versie Assassin’s Creed Syndicate laat de speler afwisselen tussen een man en een vrouw. Er komt ook een transgender personage in voor. De ontwikkelaars van het spel waren in opspraak gekomen omdat ze in de vorige versie, Assassin’s Creed Unity, geen vrouwelijke personages hadden voorzien bij de speelkeuze. Ze gaven te kennen dat ze het belangrijk vinden om geen mensen uit te sluiten.

De tweeling Jacob en Eve werken samen in de hoofdrol van Assassin's Creed Syndicate (Ubisoft)
De tweeling Jacob en Eve werken samen in de hoofdrol van Assassin’s Creed Syndicate (Ubisoft)

Ook in andere games moeten de spelers zowel mannelijke als vrouwelijke personages besturen in verschillende delen van het verhaal. In het postapocalyptische The last of Us (Naughty Dog, 2013) is Joel het hoofdpersonage, maar moet de speler ook zijn gezel Ellie besturen in sommige segmenten. Ze is een complex personage en de band tussen haar en Joel komt centraal te staan in het verhaal.

Ook zijn er enkele vrouwelijke personages in een bijrol die de speler niet kan controleren, maar die wel het verhaal aanvullen op een interessante manier. Elena in Uncharted (Naughty Dog, 2007-2016) en Alyx Vance in Half-Life 2 (Valve, 2004) worden vaak gezien als sterke en uitgewerkte personages die niet gewoon in het spel zijn geschreven ter decoratie. Over Alyx schrijft Eurogamer: “ze is doorheen heel Half-Life 2 je volwaardige partner, net zoals het hoort”.

Zonder clichés kan ook

Er zijn heel wat games met personages die geen duidelijk gender hebben. In sommige gevallen gebruiken de makers van het spel zelfs geen specifieke voornaamwoorden om naar de figuurtjes te verwijzen. Dat is het geval in Undertale (Toby fox, 2015), waarbij de speler een gender-ambigu kind bestuurt. Het spel geeft de keuze tussen een vredelievende en een gewelddadige speelstijl om met monsters om te gaan en beloont de spelers die ervoor kiezen geen geweld te gebruiken. Net zoals heel wat andere onafhankelijke “indie” games doorbreekt het spel zo meerdere traditionele patronen en kenmerken.

Het hoofdpersonage uit Undertale
Het hoofdpersonage Frisk uit Undertale (Toby Fox)

In het indie spel Sword and Sworcery (Superbrothers en Capybara Games, 2011) speelt er wel een vrouw de hoofdrol, maar haar gender neemt geen duidelijke rol in. Ze is de heldin van het verhaal zonder ook maar enigszins in clichés te vervallen.

De lijst met interessante personages en hun rollen zou nog ettelijke pagina’s kunnen doorgaan en wordt elk jaar langer en langer. Toch blijft gender in games soms een moeilijke kwestie, en ook op andere vlakken is er nog heel wat werk aan de winkel om de diversiteit te verbeteren. Vooral LGBTQ-personages (lesbisch, homoseksueel, biseksueel, transgender of niet-binair) zijn bijzonder zeldzaam. Veel verschillende etniciteiten zien de spelers ook niet vaak. Het lijkt er wel op dat de ontwikkelaars langzaam maar zeker de wereld van hun games groter willen maken. One character at the time.

Related posts

Leave a Comment