De vrouw die liep als een man

Caster Semenya, een blok testosteron na de overwinning op de 800m in Berlijn

De bel luidt. Het Olympiastadion in Berlijn zit op het puntje van zijn stoel. Nog vierhonderd meter. Acht vrouwelijke atleten snellen de laatste ronde in op zoek naar een eeuwige plak goud. Een Zuid-Afrikaanse loopster rukt zich los en rent met machtige halen naar de streep. ‘Semenya pushes on again. And she’s breaking away.’

Youtube gerust eens naar die ene broeierige zomeravond in Berlijn. De beelden zijn ronduit indrukwekkend. Het is zelfs bijna hallucinant, de manier waarop Caster Semenya op 19 augustus 2009 iedereen het nakijken gaf. De toen 18-jarige loopster won met overmacht haar WK-finale op de 800 meter en dat was ook de concurrentie niet ontgaan. ‘Kijk dan toch naar haar’, sneerde Maria Savinova die zelf als vijfde was gefinisht. De Russin doelde op de wel erg forse lichaamsbouw van haar Zuid-Afrikaanse concullega. Toen Semenya zelf aan het woord kwam, was het plots helemaal duidelijk. De winnares op de 800 meter had een diepere stem dan een gemiddelde dertiger. Een mannelijke dertiger, voor alle duidelijkheid.

Semenya was halverwege 2008 nog een doodgewoon Zuid-Afrikaans meisje dat graag blootvoets over landweggetjes liep. Haar persoonlijk record op de 800 meter bedroeg toen twee minuten en tien seconden. In de finale van het wereldkampioenschap in Berlijn klokte Semenya af op 1:55.45. Een simpel rekensommetje leert ons dus dat de Zuid-Afrikaanse in nog geen jaar tijd vijftien (!) seconden sneller begon te lopen. Naar hardloopnormen is dat een eeuwigheid. Haast onmogelijk te presteren in een dergelijke tijdspanne. Er was iets niet pluis. Die absolute dominantie op zo’n jonge leeftijd, die forse lichaamsbouw, die diepe stem en die ongelofelijke progressie. Had Semenya iets wat anderen niet hadden?

Het antwoord op die vraag is gendergerelateerd: testosteron. Semenya’s lichaamseigen waarden van het mannelijk geslachtshormoon liggen drie maal hoger dan die van gebruikelijke vrouwen. De forse lichaamsbouw en diepe stem van de Zuid-Afrikaanse atlete zijn dus helemaal geen toeval. ‘Yes, I have a deep voice. God made me the way I am and I accept myself’, stelde Semenya. De Internationale Atletiekfederatie (IAAF) ging kort na het bewuste wereldkampioenschap atletiek toch maar over tot een geslachtsonderzoek.

De manier waarop dit onderzoek verliep was al even onwerkelijk als die finale op de 800 meter in het Olympiastadion van Berlijn. De vraag of Semenya al dan niet een vrouw was, deed in haast elke sportkrant ter wereld de ronde. Elke vorm van sereniteit ging verloren. Het doodgewone meisje dat blootvoets door Zuid-Afrika liep, bleek plots een hermafrodiete bedriegster te zijn.

Inderdaad, Semenya had een Y-chromosoom. Maar ook twee X-chromosomen. Zij werd plots een beetje hij. Een binair gegeven als geslacht werd plots herleid tot een complex vraagstuk. De IAAF zat verveeld met de situatie en schorste Semenya dan maar tijdelijk. Hoe kon de IAAF nog objectief het verschil tussen mannelijke en vrouwelijke atleten bepalen? Hoe kon een faire competitie op die manier nog worden gewaarborgd?

Caster Semenya, een blok testosteron na de overwinning op de 800m in Berlijn
Caster Semenya, een blok testosteron na de overwinning op de 800m in Berlijn

Caster Semenya had de atletiek en de sport in het algemeen voor grote vragen gesteld. Vragen die nog steeds niet helemaal zijn opgelost. Concrete regelgeving rond gender in de sport ontbreekt nog altijd. Pas enkele maanden geleden, eind 2015, kwam het bericht dat het Internationaal Olympisch Comité (IOC) de toelating voor transgenders op de Olympische Spelen wou versoepelen. Man, vrouw en alles daar tussenin moeten kunnen deelnemen aan de grootste sportcompetitie ter wereld. De ultieme voorwaarde is dan wel dat de wedstrijden fair verlopen. Hogere natuurlijke testosterongehaltes moeten dus behandeld worden als ze om een gendergerelateerde reden boven een bepaalde grens uitstijgen. Zo is de Indische sprintster Dutee Chand tegenwoordig bezig met een kuur om haar natuurlijk testosterongehalte in de toekomst te beperken.

De vraag is of dergelijke maatregelen het voor Caster Semenya, Dutee Chand en anderen niet nog moeilijker maken om naar het maximum van eigen kunnen te presteren? Of om nog geloofwaardige sportprestaties te leveren tout court. Moeten atleten als Michael Phelps, bij zwemprestaties sterk bevoordeeld door het syndroom van Marfan, dan ook niet in een aparte categorie geplaatst worden? Dergelijke moeilijke kwesties stemmen in een Olympisch jaar tot nadenken.

Caster Semenya mocht uiteindelijk na enkele maanden schorsing in 2010 terug deelnemen aan internationale loopwedstrijden. Zonder duidelijke reden van de IAAF mocht de Zuid-Afrikaanse terug de spikes aanbinden. Ze kreeg vervolgens in 2012 zelfs de eer om de vlag van haar land te dragen bij de openingsceremonie van de Olympische Spelen in London. Op die Spelen liep ze in een puike 800 meter-finale naar een zilveren medaille. Achter ene Maria Savinova.

Die laatste werd onlangs door het Wereldantidopingagentschap (WADA) levenslang geschorst voor meervoudig dopinggebruik.

Men moet dus geen hermafrodiet zijn om te bedriegen.

Related posts

Leave a Comment