Rassenstrijd aan Zuid-Afrikaanse Universiteiten nog niet voorbij

studentenprotest Zuid-Afrika
Protesterende studenten aan de universiteit van Cape Town. ©Tony Carr

Het is iets meer dan twee decennia geleden dat ‘Whites Only’ scholen gekleurde studenten toelieten in hun klaslokalen. Maar de rassenblindheid waarnaar sinds het einde van de apartheid gestreefd wordt, is nog lang geen werkelijkheid in Zuid-Afrika.

Op de eerste inschrijvingsdag voor het nieuwe academiejaar in 2016, protesteerden Zuid-Afrikaanse studenten tegen de exorbitante bedragen die ze moeten betalen om te kunnen studeren. Een jaar bachelor studies kost tussen de 2000 en 4000 euro, een bedrag dat de meeste gewone Zuid-Afrikanen moeilijk kunnen betalen. “Die bedragen plaatsen een onredelijke druk op de arme zwarte Zuid-Afrikaanse gezinnen,” vertelt Sarah, een zwarte studente die geschiedenis studeert aan de Universiteit van  Witwatersrand in Johannesburg. De grote inkomensongelijkheid blijft meer dan twee decennia na het einde van de apartheid een hardnekkig probleem. “Heel wat studenten vinden dat het hoge inschrijvingsgeld leidt tot discriminatie in een land waar het gemiddelde inkomen van zwarte gezinnen nog steeds veel lager is dan dat van de blanke families,” zegt  Sarah.

‘Fees Must Fall’

Sarah maakt deel uit van de ‘Fees Must Fall’-beweging die ijvert voor gratis hoger onderwijs voor alle Zuid-Afrikaanse studenten. “De ‘Fees Must Fall’-protesten zijn nog steeds noodzakelijk. Studenten betoogden eerst tegen de verhoging van het inschrijvingsgeld voor dit jaar, maar nu protesteren we ook tegen de financiële uitsluiting van zwarte studenten aan de universiteit in het algemeen”, zegt Sarah.

Het begon allemaal in oktober van vorig jaar, toen duizenden Zuid-Afrikaanse studenten protesteerden tegen het voorstel van de regering om het collegegeld voor 2016 met tien tot twaalf procent te verhogen. Het waren de grootste studentenprotesten in het land sinds het einde van de apartheid in 1994. Meer dan 10.000 mensen betoogden wekenlang in het hele land. De betoging mondde uit in een massale bijeenkomst voor het overheidsgebouw in Pretoria. Na afloop van die protesten kondigde president Jacob Zuma aan dat de plannen om het collegegeld te verhogen niet doorgevoerd zouden worden.

Kleurenblind of blind voor de verschillen?

De rassenblindheid waarnaar sinds het einde van de apartheid gestreefd wordt, is nog lang geen werkelijkheid in Zuid-Afrika. Dat is waarover de studenten het hebben als ze over ‘kleurenblindheid’ spreken, op sociale media bestaat er zelfs de hashtag #colorblind voor. Rassenverschillen en de ongelijkheid die eruit voortvloeit, zijn nog steeds een issue in de gemiddelde ‘regenboog’ klas (zo noemt men de klassen in Zuid-Afrika waar blanke, zwarte en gekleurde studenten samen les volgen, nvdr.). Voorbeelden van gewelddadige incidenten zijn er intussen genoeg. Eind vorige maand nog werd de North-West University in Mahikeng geëvacueerd nadat tijdens een studentenprotest verschillende gebouwen in brand werden gestoken. De campus werd daarop voor onbepaalde tijd gesloten.

De studentenprotesten zijn in de ogen van vele studenten gerechtvaardigd, zowel blanken als zwarten. Toch zijn er ook kritische bedenkingen te maken bij hun strijd voor gelijke toegang tot het onderwijs.

“Er moet iets drastisch veranderen in de voormalige Afrikaanse universiteiten.” zucht Dimo, een zwarte jongeman die elektrotechniek studeert aan de Universiteit van Pretoria (UP).  ‘De groep studenten bestaat uit 70 procent blanken en 30 procent gekleurden, waaronder ook zwarten. Van die zwarte studenten komen er zeker 80 procent uit bevooroordeelde huishoudens en ze hebben aan prestigieuze middelbare scholen gestudeerd”, vertelt Dimo. “De blanke en de geprivilegieerde zwarte studenten worden niet echt getroffen door de maatregelen en het beleid aan UP, of toch niet op dezelfde manier als de arme, zwarte studenten. De meerderheid van hen studeert met behulp van leningen en beurzen van de overheid, zoals NSFAS.” De National Students Financial Aid Scheme (NSFAS) is het leningenprogramma van de overheid. Het helpt een aantal studenten bij  het betalen van het inschrijvingsgeld, maar veel studenten hebben moeite om die leningen na hun studies terug te betalen. “Die studenten zijn in de minderheid aan de universiteit. Dat zijn de studenten die op dit moment betrokken zijn bij protesten.”

Positieve discriminatie heeft ook nadelen

“Er zitten ongeveer 60 mensen in mijn klas, onder wie twintig blanke, twintig zwarte, en twintig Indiase en gekleurde studenten”, vertelt Celeste, een 22-jarige blanke studente kinesitherapie aan de University of Cape Town (UCT). Ze groeide op in een blank middenklassegezin in Kaapstad. “Persoonlijk heb ik niet het gevoel dat het toelatingsbeleid van UCT of de UCT in het algemeen discrimineert tussen rassen. Mijn klas is gemengd en iedereen heeft dezelfde kansen om te leren en te groeien als gezondheidswerker. Maar ik dat veel studenten op andere campussen sterk gekant zijn tegen de verhoging van het inschrijvingsgeld, want daardoor  zullen bepaalde studenten worden uitgesloten”, zegt Celeste.

De studentenprotesten zijn in de ogen van vele studenten gerechtvaardigd, zowel blanken als zwarten. Toch zijn er ook kritische bedenkingen te maken bij hun strijd voor gelijke toegang tot het onderwijs. “Aan UCT is er een systeem dat ervoor zorgt dat zwarte studenten gemakkelijker toegelaten worden. Het komt er op neer dat blanke studenten hogere resultaten nodig hebben om aan dezelfde opleiding te kunnen beginnen”, legt Celeste uit.  Dat systeem is er om zwarte studenten die vroeger benadeeld zijn en die een slechte middelbare schoolopleiding kregen de kans te geven om een goede universitaire opleiding te volgen. “Ik vind die maatregel een goede zaak omdat zwarte studenten uit de townships zo wel naar de universiteit kunnen gaan, ook al hebben ze lagere punten omdat hun scholing veel slechter was”, aldus Celeste. “Maar ik vind dat universiteiten zouden moeten kijken naar welke middelbare school je geweest bent, in plaats van enkel iemands ras als criterium te nemen. Ik ging bijvoorbeeld naar een school voor meisjes van alle mogelijke achtergronden. Het is oneerlijk om dan te zeggen dat ik als blanke 90 procent moet halen om te kunnen verder studeren terwijl een zwart meisje uit mijn klas maar 70 procent moet behalen, ook al komen we van dezelfde school en hebben we allebei dezelfde kansen gekregen.”

De strijd tegen segregatie is nog niet voorbij

De jarenlange strijd tegen de apartheid laat ook vandaag nog zijn sporen na. Zwarte studenten verstoorden  onlangs een rugbywedstrijd aan de Universiteit van Vrijstaat (UFS).  Ze deden dat uit solidariteit met zwarte werknemers die protesteerden tegen de slechte werkomstandigheden. Sommige werknemers verdienen maar  1200 rand per maand, wat overeenkomt met ongeveer 70 euro. “Veel studenten die toen protesteerden tegen de rassenscheiding zijn de mensen die vandaag moeten werken voor een hongerloon,” zegt Brian, een blanke student filosofie aan de UFS. “We zijn solidair met hun strijd om een leefbaar loon te verdienen en willen dat hun kinderen de toegang tot het onderwijs krijgen die hen werd geweigerd.”

Geef een reactie