[Dossier] Inkijk in de Vlaamse mediawereld

© European Commission
© European Commission

De media een mannenwereld? “Wie zegt dat?”

Of de Vlaamse nieuwsmedia een mannenwereld zijn? Hangt er vanaf aan wie je het vraagt, zou je denken. Een man zal stereotiep anders reageren dan een vrouw. Maar is dat ook zo? Twee nieuwsgierige journalisten-in-spe zochten het voor u uit. Samen met enkele medestudenten blikken we vooruit op de toekomst en bundelen we reacties van journalisten die nu actief zijn in Vlaanderen.

“De werktijden zijn erg moeilijk combineerbaar met het stichten van een gezin en er werken heel wat ego’s die als vrouw moeilijk te overtreffen zijn. Zolang je niet aan kinderen wil beginnen is er geen probleem, maar vanaf het moment dat dat verandert, kom je toch in moeilijkheden”, zegt een redactrice van Knack. Dit is geen reactie van zeg maar tien jaar geleden. Het beeld van ‘de vrouw aan de haard’ lijkt tot het verleden te behoren. Maar wat met ‘de vrouw die altijd op tijd thuis moet zijn om voor het gezin te zorgen’, is zij ook voltooid verleden tijd?

Een nieuwsredactie bestaat vandaag al lang niet meer alleen uit mannen. Toch is het nieuws dat u elke dag in de krant leest nog steeds in slechts een op de drie gevallen door een vrouw geschreven. Dat is niet zomaar een gok. Het expertisecentrum Steunpunt Media stelde dit in 2013 vast in hun vijfjaarlijks onderzoek naar het profiel van de Belgische journalist. Gelukkig wordt er nu wel al meer naar vrouwelijke journalisten gezocht. Maar ze worden blijkbaar nog niet altijd gevonden. De torenhoge concurrentie en de late en vaak ook onregelmatige werkuren schrikken vandaag dus nog steeds voornamelijk vrouwelijke journalisten af.

Bovendien gaat die genderkloof maar al te vaak hand in hand met een loonkloof. Dat is niet alleen in de media, maar ook in vele andere sectoren nog steeds de harde waarheid. “Vrouwen verdienen vandaag nog steeds twintig procent minder dan mannen. En dat is niet oké”. Dat staat te lezen op de website van VeelZIJdig, een organisatie die de aandacht vestigt op Internationale Vrouwendag. Met de actie #tisnietoké, die begin februari gelanceerd werd, willen ze de persoonlijke verhalen achter de cijfers blootleggen. Discriminatie is immers niet oké. Op hun website blijkt dat duidelijk in de vele getuigenissen van vrouwen én mannen, over ongelijkheid op de werkvloer, seksisme en racisme.

“Vrouwen verdienen vandaag nog steeds twintig procent minder dan mannen. En dat is niet oké”.

Aandacht voor ongelijkheid tussen mannen en vrouwen op de werkvloer is er dus zeker. En die is nodig, want ook in de mediawereld is de genderkloof nog altijd aanwezig. Toch is het al even niet meer de volslagen mannenwereld van weleer. Julie De Smedt, projectcoördinator bij Steunpunt Media, merkte bijvoorbeeld in december van vorig jaar nog op dat er zeker sprake is van een positieve evolutie. “Er zijn meer en meer vrouwelijke studenten die doorstromen naar de journalistieke sector”, zegt De Smedt op KifKif.be, de website van een interculturele beweging die strijdt voor gelijkheid en tegen racisme.

Optimistische ‘journalisten-in-spe’

De cijfers van de opleiding ‘master Journalistiek’ aan de Vrije Universiteit Brussel zijn alvast veelbelovend. Voor gedrukte en online media schreven zich dit jaar zelfs meer meisjes (15) dan jongens (11) in.  Maar wat zijn nu de toekomstverwachtingen van deze journalisten-in-spe? Ook zij merken een positieve trend op: “Als je kijkt naar het aantal vrouwelijke studentes journalistiek kan je alleen maar concluderen dat er binnen afzienbare tijd ook meer en meer vrouwen in de journalistiek gaan terecht komen”, zegt Jonas.

Bovendien zijn zowel de mannelijke als de vrouwelijke studenten het er over eens dat de soort redactie een invloed kan hebben op die (on)gelijke verdeling: “Ik hoop in de toekomst terecht te komen op een sportredactie. Meestal worden die gedomineerd door mannen, al ben ik natuurlijk een grote voorstander van een gelijke verdeling wat betreft het aantal mannen en vrouwen”, merkt Godfried op. De journalisten-in-spe blijven dus wel realistisch: “Volgens mij zijn de mannen nog steeds in de meerderheid, maar er werken wel steeds meer vrouwen op de redacties”, zegt Julie.

Dat is anders in de lifestylejournalistiek. Bij ‘lifestyle’ denkt men al sneller aan een vrouwelijke redactie, omdat het vaak om het meer ‘zachte nieuws’ gaat. Het is een hardnekkige opvatting, maar ze is niet onlogisch. Verschillen tussen de genders blijven bestaan, zowel biologisch, in de hersenen, als op het vlak van sociale rollen en wenselijk gedrag. Ambitie om hogerop te geraken is een kenmerk dat traditioneel toegeschreven wordt aan mannen. Voor de ambitieuze ‘carrièrevrouw’ bestaat er geen mannelijk alternatief.

Verschillen tussen de genders blijven bestaan, zowel biologisch, in de hersenen, als op het vlak van sociale rollen en wenselijk gedrag.

Bij de studenten journalistiek bestaat er alvast een optimistische houding: “Vrouwen en mannen hebben dezelfde journalistieke kwaliteiten”, zegt Tom. Ook Evelyne schat de toekomst positief in, maar ze hoopt tegelijkertijd ook dat steeds meer vrouwen hogere functies zullen invullen. Al wijst ze wel indirect op het glazen plafond in de media: “Het maakt volgens mij weinig uit of een man of een vrouw een redactie leidt. Misschien hebben vrouwelijke hoofdredacteurs wel meer tact en organisatietalent”. Tom denkt dan weer het volgende: “Misschien zijn de mannen beter in het ellebogenwerk…”.

Ook journalisten-in-spe zijn zich dus bewust van de genderkloof in de media. Maar hoe zit het nu echt? Er wordt vaak gezegd dat de journalistiek een mannenwereld is, maar hoe ervaren de werkende journalisten de (on)gelijke verdeling van mannen en vrouwen op de werkvloer? Is er een (positieve) evolutie op te merken? Natuurlijk is dat geen nieuwe vraag. Marjon Op de Woerd interviewde in 2014 journalisten bij de Nederlandse krant NRC Handelsblad over het thema en Lisa Koetsenruijter deed hetzelfde bij Het Parool in 2015. Zij stelden vast dat er op de Nederlandse redacties, in tegenstelling tot vroeger, een evenwichtige verdeling is tussen mannen en vrouwen. Het is een onderwerp dat leeft. En dus wilden wij wel eens weten hoe het zit in de Vlaamse nieuwsmedia, meer bepaald bij de Vlaamse kranten en weekbladen.

Witte raaf of ‘gewoonste zaak van de wereld’?

Na onze rondvraag op de redacties van verschillende kranten en tijdschriften bleek dat heel wat mannelijke journalisten merken dat het aantal vrouwen toeneemt. “Er zijn nu zeker meer vrouwelijke journalisten en meer vrouwelijke chefs dan vijftien jaar geleden. Tekenend hiervoor is dat er toen maar één vrouwentoilet op onze verdieping was, terwijl dat er nu vijf geworden zijn”, zegt een journalist bij De Standaard. In de sportwereld ligt het anders. “Sinds 1988 zijn er een paar vrouwen geweest, maar ze blijven een witte raaf. Sport, en dan vooral voetbal, blijft toch nog altijd een mannenwereld in de pers”, meent een redacteur bij Sport/Voetbalmagazine.

Ook de vrouwelijke journalisten merken die verandering op. “Vijftien jaar geleden was een vrouw op de redactie van De Standaard nog een curiosum, nu is het de gewoonste zaak van de wereld”, zegt een redactrice. Ook de functie van hoofdredacteur is niet langer uitsluitend weggelegd voor mannen. Zo zwaaien vrouwelijke hoofdredacteurs de plak bij De Morgen, De Tijd en Het Belang Van Limburg. “Ik denk dat er bij de krant een groot bewustzijn is voor een evenwichtige verdeling van de posten. Dat lukt natuurlijk niet altijd, maar vrouwelijke journalisten zijn gelukkig mondig genoeg om de hoofdredactie daar op gezette tijdstippen op te wijzen”, aldus een van de mannelijke journalisten van De Standaard.

“Vijftien jaar geleden was een vrouw op de redactie van De Standaard nog een curiosum, nu is het de gewoonste zaak van de wereld.”

De sportredacties zijn zoals verwacht nog echte mannenbastions. “De redenen hiervoor? Vrouwen hebben gewoon minder belangstelling voor sport dan mannen, hoewel dat wel verandert. Wij hebben dé goede sportjournaliste nog niet gevonden, maar ik kan wel garanderen dat als een man en vrouw even goed zijn, we zullen kiezen voor de vrouw”, meent een van de sportjournalisten van Het Nieuwsblad.

Op andere deelredacties worden de media niet meer ervaren als een pure mannenwereld. “De media een mannenwereld? Wie zegt dat? Ik ervaar dat geenszins” zegt een journalist bij De Standaard zelfs.  Ook de vrouwen lijken het daarmee eens te zijn. Volgens een redactrice bij Dag Allemaal moet je wel hard zijn en vechten voor je job: “Er heerst erg veel concurrentie. Automatisch meet je je met de collega’s: wie schreef de belangrijkste stukken, wie schreef het meest, wie had een origineel idee? Dat zorgt er voor dat je regelmatig overuren klopt, wat natuurlijk een invloed heeft op je gezinsleven.”

Geen gezinsvriendelijke job

Bij Dag Allemaal stond de voorbije dertien jaar een vrouw aan het roer. Dat is ongetwijfeld een positieve wending in een wereld waarin vroeger enkel mannen rondliepen. Mannen bekleedden steevast de hogere functies en dat had zijn gevolgen: “Ik denk dat vooral het verdwijnen van de nu gepensioneerde generatie journalisten belangrijk geweest is voor deze verandering. Dat waren journalisten die elke avond afsloten op café, die daardoor al verschillende scheidingen achter de rug hadden en die seksistische praat verkondigden, juist omdat ze opgroeiden in een seksistische wereld”, aldus een redacteur bij Dag Allemaal. Het glazen plafond lijkt dus stilaan doorbroken.

Ondanks alle pogingen om een evenwichtige verdeling in de hogere functies te behouden, spreekt de job van hoofdredacteur maar weinigen aan, of ze nu man of vrouw zijn. “Het is een hondenstiel, die je leven helemaal opslorpt en die heel moeilijk te combineren is met een gezin”, aldus een mannelijke journalist van Humo. Ook bij de vrouwelijke journalisten is die gedachte aanwezig: “Ik heb twee kinderen en het lijkt me onmogelijk om als moeder een krant te leiden. Of het nu in een cheffenfunctie of in een journalistenfunctie is, een gezinsvriendelijke job zal het nooit zijn”, zegt een redactrice bij De Standaard.

Gendergelijke redacties zijn voorlopig nog toekomstmuziek, ondanks recente evoluties in de goede richting. Er stappen steeds meer vrouwen in de journalistiek en ze stoten vaker door naar hogere functies. Toekomstige journalisten zijn optimistisch, en zowel mannen als vrouwen leggen de vinger op de wonde van het moeilijke evenwicht tussen werk en gezinsleven. Voorlopig zijn de meeste redacties nog mannenbastions, maar die situatie zou wel eens snel kunnen veranderen. Vooral als het aan de nieuwe generatie journalisten zal liggen.

Door Rani Decock en Liesbeth Carlier.

Geef een reactie